CHUYÊN ĐỀ TẬP HUẤN · VIBE CODING CHO HÀNH CHÍNH TRƯỜNG Y KHOA
Làm sao để ra được một app đúng như mình muốn?
51 slide, mỗi slide một ý. Không dạy lập trình — dạy cách biến điều bạn đang hình dung trong đầu thành thứ AI làm được đúng ngay từ vòng đầu.
CÁCH ĐỌC BỘ SLIDE NÀY
Mỗi slide chỉ có đúng một ý — và luôn theo một cấu trúc
Bạn không cần ghi chép. Cấu trúc dưới đây lặp lại ở cả 51 slide, nên đọc đến slide thứ ba là bạn đã quen mắt và biết chỗ nào cần chú ý.
LÀM NGAY Mở sẵn một tệp ghi chú trống. Mỗi lần thấy dòng “LÀM NGAY” hợp với công việc của bạn, chép nó vào đó. Cuối buổi bạn có một danh sách việc riêng, không phải một tập slide bỏ xó.
VẤN ĐỀ
App làm ra “chạy được” nhưng không ai dùng — 5 kiểu thất bại quen thuộc
Hầu như không ai thất bại vì AI viết mã kém. Người ta thất bại vì năm kiểu dưới đây, và cả năm đều xảy ra trước khi có dòng mã đầu tiên.
- 1Làm ra thứ khác với thứ mình hình dungVì điều hình dung nằm trong đầu, chưa bao giờ được viết ra thành chữ.
- 2Đủ tính năng nhưng không tính năng nào xong trọn vẹnVì yêu cầu 12 việc trong một lượt thay vì 1 việc trong 12 lượt.
- 3Chạy trên máy người làm, hỏng trên máy người dùngVì chưa bao giờ có ai khác bấm thử trước khi công bố.
- 4Không ai dám dùng thật vì sợ sai quyền, sai dữ liệuVì phân quyền và nhật ký được nghĩ tới sau cùng, thay vì trước tiên.
- 5Dùng được 2 tuần rồi chếtVì không có người sở hữu, không có tài liệu, không ai biết sửa.
NGUYÊN NHÂN GỐC
Ý định của bạn bị rơi rụng qua 4 tầng
Giữa “điều bạn muốn” và “thứ AI làm ra” có bốn lần chuyển đổi. Mỗi lần chuyển đổi làm mất một ít. Bốn lần mất chồng lên nhau là ra một sản phẩm lạ.
LỘ TRÌNH
7 chặng — mỗi chặng kết thúc bằng một thứ cầm được trên tay
Không chặng nào kết thúc bằng “đã hiểu bài”. Chặng nào cũng kết thúc bằng một tệp hoặc một bảng mà bạn đưa được cho người khác đọc.
CHẶNG 1 / 7
Biết chính xác mình muốn gì trước khi mở AI
Chặng bị bỏ qua nhiều nhất, và là chặng quyết định nhất. Không ai làm ra được thứ đúng ý khi chính họ chưa nói rõ được cái ý đó là gì.
- Mong muốn của bạn đang nằm ở đâu
- Bắt đầu từ công việc, không từ tính năng
- Câu hỏi vàng
- Bài toán một dòng
CHẶNG 1 · NHẬN DIỆN
Điều bạn muốn đang nằm ở ba nơi — và chỉ một nơi AI đọc được
Bạn đã biết rất rõ quy trình của mình. Vấn đề là phần lớn hiểu biết đó chưa bao giờ tồn tại dưới dạng chữ.
LÀM NGAY Mở thư mục của bạn, tìm biểu mẫu giấy và file Excel đang dùng cho quy trình định số hóa. Đó là nguyên liệu tốt nhất bạn có.
CHẶNG 1 · GÓC NHÌN
Bắt đầu từ CÔNG VIỆC, đừng bắt đầu từ TÍNH NĂNG
Danh sách tính năng nghe rất chuyên nghiệp nhưng không nói cho ai biết app này để làm gì. Mô tả công việc thì ngược lại: nó tự sinh ra danh sách tính năng đúng.
“App cần có: đăng nhập, dashboard, thống kê, xuất Excel, gửi email, phân quyền, tìm kiếm nâng cao, biểu đồ.”
Không ai trả lời được: bỏ tính năng nào thì app vẫn còn giá trị? Kết quả là làm hết, và không cái nào xong.
“Mỗi tuần chị Lan nhận khoảng 40 đơn xin giấy xác nhận qua email, chép tay vào sổ, mất 2 buổi, và không trả lời được cho sinh viên là đơn đang ở đâu.”
Từ câu này, tính năng cần làm tự hiện ra — và tính năng không cần cũng tự lộ.
LÀM NGAY Viết 5 câu mô tả một buổi làm việc thật của người sẽ dùng app: họ nhận gì, làm gì, mất bao lâu, vướng ở đâu.
CHẶNG 1 · CÂU HỎI VÀNG
“Xong rồi thì tôi sẽ nhìn thấy gì trên màn hình?”
Nếu bạn chưa trả lời được câu này, đừng mở AI. Chưa trả lời được nghĩa là bạn vẫn đang mong muốn chứ chưa yêu cầu.
“Xong thì quản lý hồ sơ sẽ nhẹ nhàng hơn, chuyên nghiệp hơn.”
“Xong thì tôi mở link, thấy bảng 40 đơn, mỗi đơn có mã, tên, trạng thái, hạn xử lý; đơn quá hạn có chữ ‘QUÁ HẠN’ màu đỏ; bấm vào một đơn thì đổi được trạng thái.”
CHẶNG 1 · CÔNG THỨC
Bài toán một dòng — bốn ô trống, điền là xong
Cả dự án của bạn phải gói được vào một câu. Nếu không gói được, phạm vi vẫn còn quá rộng và phải quay lại cắt tiếp.
[AI] hiện đang phải [LÀM VIỆC GÌ THỦ CÔNG] vì [THIẾU CÁI GÌ], tôi muốn thay bằng [MÀN HÌNH / VIỆC GÌ CỤ THỂ], đo được bằng [CON SỐ HOẶC DẤU HIỆU QUAN SÁT ĐƯỢC]. VÍ DỤ ĐÃ ĐIỀN: Chuyên viên phòng Công tác sinh viên hiện đang phải chép tay 40 đơn xin giấy xác nhận mỗi tuần từ email vào sổ Excel, vì không có chỗ để sinh viên nộp đơn trực tuyến, tôi muốn thay bằng một màn hình sinh viên tự nộp đơn và một màn hình chuyên viên xem danh sách rồi đổi trạng thái, đo được bằng: không còn phải mở email để chép tay đơn nào.
LÀM NGAY Điền bốn ô trống cho quy trình của bạn. Nếu ô cuối cùng không điền được bằng thứ quan sát được, bài toán chưa đủ rõ.
CHẶNG 1 · CHECKPOINT
Chỉ sang chặng 2 khi có đủ ba thứ này bằng chữ
Checkpoint không phải thủ tục. Nó là chỗ duy nhất bạn còn có thể quay đầu mà chưa tốn công.
- 1Bài toán một dòng đã điền đủ bốn ôĐọc to lên cho một đồng nghiệp nghe, họ hiểu ngay mà không cần hỏi lại.
- 2Tên một người thật sẽ dùng app nàyKhông phải “phòng ban”, mà là một con người cụ thể bạn hỏi được khi cần.
- 3Câu trả lời cho câu hỏi vàngBạn tả được màn hình cuối cùng bằng lời, chi tiết đến mức người khác vẽ lại được.
CHẶNG 2 / 7
Cắt phạm vi cho đến khi làm xong được trong một buổi
Kỹ năng quan trọng nhất khi làm việc với AI không phải là viết prompt hay. Là biết cắt việc cho đủ nhỏ.
- Chọn quy trình thí điểm
- Quy tắc 5 chức năng
- Danh sách KHÔNG làm
- Ví dụ cắt thật
CHẶNG 2 · CHỌN ĐÚNG CHỖ BẮT ĐẦU
Không phải quy trình nào cũng nên số hóa trước — 5 tiêu chí chọn
Chọn sai quy trình thí điểm thì kỹ thuật tốt đến mấy cũng thất bại. Chấm mỗi tiêu chí 0–2 điểm; dưới 7 điểm thì chọn quy trình khác.
CHẶNG 2 · QUY TẮC CỨNG
Phiên bản 1 có đúng 5 chức năng — không phải 6
Con số 5 không thiêng liêng, nhưng cái giới hạn thì có. Có giới hạn, bạn buộc phải xếp thứ tự ưu tiên; không giới hạn, mọi thứ đều thành quan trọng.
CHẶNG 2 · DANH SÁCH ÂM
Danh sách “KHÔNG làm ở v1” quan trọng ngang danh sách “làm”
Viết ra thứ mình cố tình không làm là cách duy nhất khiến AI không tự làm chúng, và khiến đồng nghiệp không hiểu nhầm là bạn quên.
KHÔNG LÀM Ở PHIÊN BẢN 1 (đã cân nhắc, cố tình gác lại): - KHÔNG có đăng nhập. Dùng nội bộ, thử nghiệm với dữ liệu giả. - KHÔNG gửi email hay tin nhắn tự động. - KHÔNG nối với phần mềm quản lý đào tạo của trường. - KHÔNG có biểu đồ thống kê. - KHÔNG có tải tệp đính kèm. - KHÔNG có tìm kiếm nâng cao nhiều điều kiện. Mọi ý tưởng phát sinh trong quá trình làm: ghi vào BACKLOG_V2.md, KHÔNG thực hiện, kể cả khi thấy rất nhanh và dễ.
LÀM NGAY Viết danh sách KHÔNG làm của bạn trước khi viết danh sách làm. Nghe ngược đời nhưng nó khiến bạn chọn 5 chức năng tỉnh táo hơn hẳn.
CHẶNG 2 · VÍ DỤ THẬT
Một quy trình “to” bị cắt thành v1 làm xong trong một buổi
Cùng một quy trình cấp giấy xác nhận sinh viên. Bên trái là cách nghĩ ban đầu của hầu hết mọi người; bên phải là sau khi cắt.
Sinh viên đăng nhập bằng tài khoản trường · nộp đơn kèm ảnh thẻ · hệ thống tự kiểm tra điều kiện học vụ · chuyển tự động cho đúng chuyên viên theo khoa · trưởng phòng ký số · tự gửi email cho sinh viên · tự in giấy theo mẫu · thống kê theo tháng · lưu trữ 5 năm.
Ước tính: nhiều tháng, cần phối hợp 3 đơn vị, chưa chắc được duyệt.
1. Sinh viên điền form gồm 6 trường và nhận mã đơn.
2. Chuyên viên xem danh sách đơn, lọc theo trạng thái.
3. Chuyên viên đổi trạng thái: Tiếp nhận → Đang xử lý → Đã trả.
4. Sinh viên nhập mã đơn để tra trạng thái.
5. Xuất danh sách ra Excel.
Ước tính: một buổi. Và đã bỏ được 90% việc chép tay.
CHẶNG 2 · CHECKPOINT
Qua chặng 2 khi hai danh sách đã nằm trên giấy
Hai danh sách này về sau sẽ được chép thẳng vào tệp đặc tả ở chặng 4, nên viết cẩn thận một lần là đỡ về sau.
- 1Đúng 5 chức năng, mỗi chức năng một câu bắt đầu bằng động từ“Sinh viên nộp đơn và nhận mã.” Không phải “Quản lý đơn.”
- 2Danh sách KHÔNG làm, tối thiểu 5 dòngCàng dài càng tốt. Đây là hàng rào chống phình việc.
- 3Điểm chọn quy trình từ 7/10 trở lênNếu chưa đủ, bạn vừa tiết kiệm được vài tuần công sức.
CHẶNG 3 / 7
Vẽ ra bằng chữ trước khi để AI viết một dòng mã nào
Sửa một dòng chữ mất 10 giây. Sửa một màn hình đã code mất một lượt AI. Sửa cấu trúc dữ liệu sau khi đã có 200 bản ghi mất cả buổi.
- Hành trình người dùng
- Danh sách màn hình
- Trạng thái hồ sơ
- Trường dữ liệu
- Ma trận quyền
CHẶNG 3 · HÀNH TRÌNH
Kể lại một lần dùng app từ đầu đến cuối, bằng chữ, không vẽ vời
Bạn không cần biết thiết kế. Chỉ cần kể một câu chuyện có thật theo thứ tự thời gian — đó đã là bản thiết kế tốt nhất mà AI có thể đọc.
1. Sinh viên nhận link từ fanpage khoa, mở bằng điện thoại. 2. Thấy tiêu đề "Đăng ký cấp giấy xác nhận đang học" và 6 ô nhập. 3. Điền, bấm Gửi. Nếu thiếu ô nào thì thấy chữ đỏ ngay dưới ô đó. 4. Gửi xong thấy: "Đã tiếp nhận. Mã đơn của bạn là XN-2026-0142. Hãy chụp lại màn hình này." → sinh viên rời đi. 5. Sáng hôm sau chuyên viên mở link quản lý, thấy bảng đơn mới. 6. Chuyên viên bấm vào đơn 0142, đổi trạng thái sang "Đang xử lý". 7. Hai ngày sau đổi tiếp sang "Đã trả kết quả". 8. Sinh viên nhập mã 0142 vào ô tra cứu và thấy "Đã trả kết quả".
LÀM NGAY Viết hành trình của bạn thành 8–12 câu đánh số. Mỗi câu một hành động. Câu nào bạn viết mơ hồ là chỗ AI sẽ đoán sai.
CHẶNG 3 · MÀN HÌNH
Đếm màn hình: hầu hết app hành chính chỉ cần bốn
Mỗi màn hình thêm vào là thêm chỗ để lạc, thêm chỗ để lỗi, thêm việc phải kiểm thử. Đếm cho kỹ trước khi thêm cái thứ năm.
CHẶNG 3 · TRẠNG THÁI
Thiết kế vòng đời hồ sơ trước, thiết kế màn hình sau
Trạng thái là xương sống của mọi quy trình hành chính. Sai trạng thái thì giao diện đẹp đến mấy cũng phải làm lại.
CHẶNG 3 · DỮ LIỆU
Mỗi ô nhập phải trả lời được bốn câu, nếu không thì bỏ ô đó đi
Thu thập thừa một trường dữ liệu là tự nhận thêm một trách nhiệm bảo vệ. Ở trường y khoa, đây không phải chuyện nhỏ.
LÀM NGAY Lấy biểu mẫu giấy hiện tại, gạch bỏ mọi trường không trả lời được cả bốn câu. Bạn thường bỏ được 30–40% số ô.
CHẶNG 3 · QUYỀN
Ma trận quyền: ai được làm gì, viết ra trước khi có màn hình đăng nhập
Đăng nhập được không có nghĩa là được phép. Đây là lỗ hổng phổ biến nhất của app tự làm, và là thứ khiến lãnh đạo không dám cho dùng thật.
LÀM NGAY Vẽ bảng này cho quy trình của bạn. Cột nào toàn chữ “Có” là dấu hiệu bạn chưa nghĩ kỹ về vai trò đó.
CHẶNG 3 · CHECKPOINT
Bốn bảng phải nằm trên giấy trước khi mở AI
Bốn bảng này chiếm khoảng 90 phút để làm. Đổi lại, chúng cắt được phần lớn số lượt qua lại vô ích với AI ở các chặng sau.
- 1Hành trình người dùng 8–12 câu đánh sốKể được một lần dùng app từ đầu đến cuối.
- 2Danh sách màn hình, tối đa 4Kèm ba trạng thái: rỗng, đang tải, có lỗi.
- 3Bảng trạng thái có cả chiều được phép và chiều bị cấmTối đa 5 trạng thái.
- 4Bảng trường dữ liệu và ma trận quyềnMỗi trường qua được bốn câu hỏi; mỗi vai trò có ít nhất một ô “KHÔNG”.
CHẶNG 4 / 7
Viết đặc tả để AI không còn chỗ nào được phép đoán
Đặc tả là hợp đồng giữa bạn và AI. Có hợp đồng thì mới có cơ sở để nói “cái này chưa đạt”.
- YEU_CAU.md 10 phần
- Tiêu chí “Khi… thì…”
- AGENTS.md — nội quy
- Dữ liệu giả
CHẶNG 4 · CẤU TRÚC
Tệp YEU_CAU.md — 10 phần, chép bốn bảng ở chặng 3 vào là gần xong
Bạn không viết tệp này từ đầu. Bạn nhờ AI dựng khung, rồi dán nội dung đã chuẩn bị vào và sửa lại chỗ AI đoán sai.
CHẶNG 4 · TIÊU CHÍ NGHIỆM THU
“Khi… thì…” — cách duy nhất để biết app có đúng ý hay không
Cấu trúc này giống hệt cách bạn viết điều kiện trong quy chế. Bạn đã thành thạo nó từ lâu, chỉ là chưa dùng nó với AI.
“Form phải kiểm tra dữ liệu chặt chẽ.”
“Giao diện phải dễ dùng.”
“Hệ thống phải bảo mật.”
“Chạy mượt trên điện thoại.”
Đọc xong không ai biết phải bấm gì để kiểm tra.
“Khi tôi để trống ô Mã sinh viên và bấm Gửi, thì hiện chữ đỏ ‘Vui lòng nhập mã sinh viên’ ngay dưới ô đó, và không tạo hồ sơ mới.”
“Khi tôi mở màn hình danh sách trên điện thoại di động, thì không có thanh cuộn ngang.”
LÀM NGAY Viết tối thiểu 8 tiêu chí: 3 cho đường đi thuận lợi, 3 cho dữ liệu sai, 2 cho thao tác bị cấm.
CHẶNG 4 · NỘI QUY CHO AI
Tệp AGENTS.md — viết một lần, đỡ nhắc lại ở mọi prompt
Hầu hết Coding Agent tự đọc tệp này ở đầu mỗi phiên. Nó biến những câu bạn phải lặp đi lặp lại thành luật của dự án.
- Trả lời bằng tiếng Việt, dễ hiểu cho người không biết lập trình. - Chỉ dùng HTML, CSS, JavaScript thuần. KHÔNG framework, KHÔNG cài thư viện, KHÔNG chạy lệnh cài đặt. - Luôn trình bày kế hoạch và chờ tôi duyệt trước khi sửa mã. - Không sửa quá 3 tệp trong một lượt. Không xóa tệp mà không hỏi. - Mọi dữ liệu mẫu phải là dữ liệu giả, không giống người thật. - KHÔNG thêm mã gửi dữ liệu ra ngoài máy tôi. - Sau mỗi thay đổi, ghi một dòng vào NHAT_KY.md: ngày | việc đã làm | tệp bị ảnh hưởng. - Khi tôi báo lỗi: nêu nguyên nhân gốc trước, rồi mới đề xuất cách sửa.
CHẶNG 4 · AN TOÀN
Dữ liệu thật không bao giờ vào bản thử nghiệm — và không vào ô chat
Trường y khoa nắm hai loại dữ liệu nhạy cảm nhất: hồ sơ sinh viên và thông tin liên quan sức khỏe. Đây là ranh giới nghề nghiệp, không phải khuyến nghị kỹ thuật.
CHẶNG 4 · CHECKPOINT
Ba tệp trong thư mục dự án là điều kiện để sang chặng 5
Từ chặng này trở đi, mọi prompt của bạn chỉ cần mở đầu bằng “Đọc YEU_CAU.md trước khi làm” — ngắn hơn nhiều mà kết quả ổn định hơn hẳn.
- 1YEU_CAU.md — đủ 10 phần, có tối thiểu 8 tiêu chí “Khi… thì…”Đã trả lời hết các dòng “❓ CẦN HỎI” mà AI nêu ra.
- 2AGENTS.md — nội quy vận hànhCó đủ dòng cấm gửi dữ liệu ra ngoài và cấm cài thư viện.
- 3DU_LIEU_MAU.json — 30–40 bản ghi giảCố tình có vài bản ghi quá hạn và vài bản ghi thiếu dữ liệu để thử màn hình cảnh báo.
CHẶNG 5 / 7
Giao việc cho AI như giao việc cho một người mới rất giỏi nhưng chưa biết gì về trường bạn
Người đó làm rất nhanh, không bao giờ mệt, nhưng không đọc được suy nghĩ và sẽ tự lấp mọi chỗ trống bằng phỏng đoán.
- Prompt 6 khối
- Kế hoạch trước, code sau
- Một lát cắt mỗi lần
- Ràng buộc phủ định
- Quy tắc 3 lượt
CHẶNG 5 · CÔNG THỨC
Một prompt tốt có 6 khối — thiếu khối nào, AI đoán khối đó
Sáu khối này chính là cấu trúc của một phiếu trình: ai làm, việc gì, căn cứ nào, giới hạn ra sao, nộp lại gì, thế nào là đạt.
LÀM NGAY Khối 1, 2, 4 gần như không đổi cả dự án — đưa chúng vào AGENTS.md. Từ đó mỗi prompt chỉ còn phải viết khối 3, 5, 6.
CHẶNG 5 · KỸ THUẬT SỐ 1
Xin kế hoạch trước, duyệt xong mới cho viết mã
Đọc kế hoạch 8 dòng mất 30 giây. Đọc 300 dòng mã sai hướng rồi làm lại mất cả buổi. Đây là kỹ thuật tiết kiệm nhiều thời gian nhất trong toàn bộ chuyên đề.
TRƯỚC KHI VIẾT MÃ, hãy trình bày kế hoạch gồm: 1. Bạn sẽ tạo hoặc sửa những tệp nào. 2. Các bước thực hiện, tối đa 8 dòng. 3. Những chỗ bạn chưa chắc chắn và cần tôi quyết định. 4. Những gì bạn CỐ TÌNH KHÔNG làm trong lượt này. Sau đó DỪNG LẠI. Chỉ viết mã khi tôi trả lời "OK".
CHẶNG 5 · KỸ THUẬT SỐ 2
Một lát cắt dọc mỗi lượt — làm xong trọn vẹn một đường đi hẹp
Lát cắt dọc là một đường đi hoàn chỉnh từ đầu đến cuối, dù rất hẹp: nhập được → lưu được → mở lại vẫn thấy. Cắt theo tầng thì đến cuối vẫn chưa có gì bấm thử được.
Buổi 1: làm hết giao diện của cả 4 màn hình.
Buổi 2: làm hết phần lưu dữ liệu.
Buổi 3: làm hết phân quyền.
Đến hết buổi 2 vẫn chưa có thứ gì để đưa đồng nghiệp bấm thử.
Lát 1: sinh viên nộp được đơn và thấy mã hồ sơ.
Lát 2: chuyên viên xem được danh sách và đổi được trạng thái.
Lát 3: sinh viên tra cứu được bằng mã.
Lát 4: xuất được Excel.
Xong lát 1 là đã có thứ thật để đưa người khác dùng thử.
CHẶNG 5 · KỸ THUẬT SỐ 3
Ràng buộc phủ định — hàng rào quan trọng hơn tấm biển chỉ đường
AI có xu hướng “giúp thêm”: tự cài thư viện, tự đổi tên hàm, tự viết lại tệp cho gọn. Với người biết lập trình đó là tiện; với bạn đó là app đang chạy bỗng hỏng mà không rõ vì sao.
KHÔNG được làm những việc sau nếu tôi chưa yêu cầu: - KHÔNG cài thêm thư viện, framework hay công cụ nào. - KHÔNG sửa tệp nào ngoài tệp tôi nêu tên. - KHÔNG đổi tên hàm, biến hay tệp đang có. - KHÔNG xóa đoạn mã nào mà không hỏi tôi trước. - KHÔNG thêm tính năng ngoài phạm vi tôi yêu cầu. - KHÔNG thêm mã gửi dữ liệu ra ngoài máy tôi. Nếu bạn cho rằng cần làm một trong các việc trên, hãy DỪNG và giải thích lý do, chờ tôi quyết định.
CHẶNG 5 · KHI KẾT QUẢ SAI
Đừng gõ “vẫn lỗi” — báo lỗi đủ 5 phần, và dừng sau 3 lượt
“Vẫn lỗi” buộc AI phải đoán, và mỗi lần đoán sai lại tốn thêm một lượt. Năm phần dưới đây biến câu than phiền thành một báo cáo sự cố xử lý được ngay.
CHẶNG 5 · NHỊP LÀM VIỆC
Vòng lặp bốn nhịp — lặp lại cho từng lát cắt, không bỏ nhịp nào
Người làm ra app đúng ý không phải người viết prompt hay nhất. Là người giữ được nhịp này đều đặn, không sốt ruột nhảy cóc.
CHẶNG 5 · CHECKPOINT
Qua chặng 5 khi từng lát cắt đều tự bấm thử được
Chưa cần đẹp, chưa cần đủ. Chỉ cần: mỗi lát cắt bạn tự làm được từ đầu đến cuối mà không phải hỏi ai.
- 1Mỗi lát cắt có một bản lưu lại lúc còn chạy đúngHỏng lúc nào cũng quay về được, không phải làm lại từ đầu.
- 2Bạn tự đối chiếu được với tiêu chí “Khi… thì…”Chứ không phải tin vào câu “Tôi đã hoàn thành” của AI.
- 3Tệp BACKLOG_V2.md đã có vài dòngNghĩa là bạn đã gặp ý tưởng mới và đã kỷ luật gác lại thay vì làm ngay.
CHẶNG 6 / 7
Nghiệm thu — chỗ duy nhất trả lời được câu “có đúng ý không”
Mọi chặng trước chỉ là chuẩn bị. Đây là chỗ bạn biết chắc, chứ không còn phải hy vọng.
- “Chạy được” ≠ “đúng ý”
- 6 nhóm ca kiểm thử
- Cho người thật dùng thử
- Sửa mà không phá phạm vi
CHẶNG 6 · PHÂN BIỆT
“Chạy được” và “đúng ý” là hai chuyện khác nhau
Ba mức dưới đây rất hay bị gộp làm một. Gộp lại là lý do nhiều app được công bố quá sớm rồi bị bỏ.
CHẶNG 6 · KIỂM THỬ
Sáu nhóm ca kiểm thử — nhóm giá trị nhất là nhóm “làm sai”
Ai cũng thử đường đi thuận lợi. Lỗi thật thì luôn nằm ở năm nhóm còn lại. Yêu cầu AI tự lập bảng, tự chạy, rồi tự điền kết quả.
- 1Đường đi thuận lợiNgười dùng làm đúng từ đầu đến cuối. Nhóm dễ nhất, ít giá trị nhất.
- 2Dữ liệu thiếu hoặc sai định dạngBỏ trống ô bắt buộc, gõ chữ vào ô số, chọn ngày trong quá khứ.
- 3Giá trị biênSố 0, số âm, ngày hôm nay, chuỗi 300 ký tự, tiếng Việt có dấu, tên có dấu nháy.
- 4Thao tác bị cấmĐổi trạng thái sai thứ tự, sửa hồ sơ đã kết thúc, quay ngược trạng thái.
- 5Sai quyềnVai trò không đủ thẩm quyền cố thực hiện. Nhóm nguy hiểm nhất ở môi trường trường học.
- 6Bền vữngTải lại trang, mở hai tab, bấm nút Gửi hai lần liên tiếp thật nhanh.
CHẶNG 6 · NGƯỜI THẬT
Buổi thử 15 phút với người thật — và bạn không được nói gì
Đây là 15 phút có giá trị nhất trong cả dự án. Quy tắc quan trọng nhất: ngồi im. Mỗi lần bạn giải thích là một lỗi bị che mất.
LÀM NGAY Chọn hai người: một người rành máy tính, một người ngại máy tính. Người thứ hai luôn tìm ra nhiều vấn đề hơn.
CHẶNG 6 · XỬ LÝ PHẢN HỒI
Phân loại phản hồi trước khi sửa, nếu không phạm vi sẽ vỡ
Sau buổi thử bạn sẽ có 10–20 ý kiến. Sửa hết là quay lại vạch xuất phát. Phân loại trước, rồi chỉ sửa đúng loại thứ nhất.
LÀM NGAY Đọc lại phản hồi và đánh dấu loại cho từng ý. Thường chỉ 3–4 ý thuộc loại phải sửa ngay.
CHẶNG 6 · CHECKPOINT
Qua chặng 6 khi có bằng chứng, không phải khi có cảm giác
Bằng chứng nghĩa là thứ đưa cho lãnh đạo đọc được. “Em thấy chạy ổn rồi” không phải bằng chứng.
- 1Bảng ca kiểm thử đã điền cột kết quả thực tếCó ca không đạt cũng được — miễn là được ghi ra, không giấu.
- 2Ít nhất 2 người thật đã dùng thử, có biên bản ngắnAi thử, làm việc gì, vướng ở đâu, kết luận dùng được hay chưa.
- 3Đã thử nhóm sai quyền và không có lỗ hổng nàoBắt buộc trước khi cho bất kỳ ai ngoài nhóm làm dùng.
CHẶNG 7 / 7
Đưa vào dùng và giữ cho nó sống được quá ba tháng
Rất nhiều app hành chính tự làm chết không phải vì kém, mà vì không ai sở hữu nó sau khi người làm ra bận việc khác.
- 5 việc trước khi gửi link
- Thí điểm hẹp có đường lui
- Bàn giao và người sở hữu
- Backlog v2
CHẶNG 7 · TRƯỚC KHI CÔNG BỐ
Năm việc bắt buộc trước khi gửi đường dẫn cho người khác
Làm hết năm việc này mất khoảng 20 phút. Bỏ qua chúng thì bạn sẽ mất nhiều hơn thế để xử lý hậu quả.
- 1Rà lại không còn dữ liệu thật nào sót trong mã hoặc tệp mẫuYêu cầu AI liệt kê mọi chỗ có tên người, mã số, số điện thoại.
- 2Kiểm tra không có đoạn mã nào gửi dữ liệu ra ngoàiVà không có khóa bí mật nào bị viết thẳng trong mã.
- 3Tự mở bằng điện thoại, dùng mạng 4G, không dùng wifi cơ quanRất nhiều lỗi chỉ lộ ra ở bước này.
- 4Viết một trang hướng dẫn sử dụng, tối đa hai trang A4App không có hướng dẫn thì sau hai tuần không ai dùng nữa.
- 5Ghi rõ trên màn hình: đây là bản thí điểm, dữ liệu giảĐể không ai nhầm đây là hệ thống chính thức của trường.
CHẶNG 7 · THÍ ĐIỂM
Thí điểm hẹp, có thời hạn, và luôn có đường lui
Thí điểm không phải là “cho mọi người dùng thử xem sao”. Nó là một thí nghiệm có phạm vi, có thời hạn và có tiêu chí kết luận định trước.
CHẶNG 7 · BÀN GIAO
App không có người sở hữu sẽ chết cùng người làm ra nó
Đây là chặng bị bỏ qua nhiều nhất vì lúc đó ai cũng đang vui vì app chạy được. Sáu tháng sau không ai biết dữ liệu nằm ở đâu.
1. App làm gì, phục vụ quy trình nào, ai là người dùng. 2. Danh sách tệp và vai trò từng tệp, viết bằng ngôn ngữ thường. 3. Dữ liệu nằm ở đâu; cách sao lưu và cách khôi phục, theo từng bước bấm. 4. Cách chạy app trên một máy hoàn toàn mới. 5. Những thay đổi hay được yêu cầu nhất và cách thực hiện (ví dụ: thêm một bộ môn vào danh sách chọn). 6. Những chỗ dễ hỏng nhất, đã biết trước. 7. Những gì cố tình KHÔNG làm và lý do. 8. AI CHỊU TRÁCH NHIỆM về app này, và ai duyệt thay đổi.
LÀM NGAY Mục 8 là mục quan trọng nhất. Nếu chưa điền được tên một người vào đó thì app chưa sẵn sàng để thí điểm.
CHẶNG 7 · VÒNG SAU
Phiên bản 2 chọn đúng ba việc — dựa trên số liệu, không dựa trên cảm giác
Sau thí điểm bạn sẽ có backlog dài. Đừng chọn theo cái nào nghe hay nhất; chọn theo cái nào chặn việc nhiều người nhất.
BẢNG TỰ KIỂM
10 câu hỏi trả lời được trước khi bắt đầu bất kỳ app nào
Nếu bạn chỉ nhớ được một slide trong cả buổi, hãy nhớ slide này. Trả lời được 10 câu, khả năng ra app đúng ý cao hơn hẳn.
KẾT · MANG GÌ VỀ SAU BUỔI HỌC
App đúng ý không phải may mắn. Nó là kết quả của việc viết ra trước.
AI không làm bạn giỏi hơn trong việc biết mình muốn gì. Nó chỉ thực hiện rất nhanh những gì bạn đã nói rõ — và đoán rất nhanh những gì bạn để trống.
Bấm ⎙ PDF ở thanh trên để lưu toàn bộ 51 slide thành tệp PDF phát cho học viên.
Chọn slide ở mục lục (trên điện thoại bấm nút Mục lục slide), hoặc bấm ← → — trên điện thoại thì vuốt trái/phải. Bấm PDF để in hoặc lưu toàn bộ 51 slide thành tệp phát cho học viên.